loader img loader img
امروز پنج شنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۹ - به موسسه حقوقی و داوری آریا خوش آمدید
09303324604
تلفن مشاوره حقوقی رایگان

انحصار وراثت (تحریر ترکه)

دسته: مقالات حقوقی تعداد بازدید: 1278 توسط: admin تاریخ: ۲۱ بهمن ۱۳۹۶
/مقالات حقوقی/انحصار وراثت (تحریر ترکه)

ارث سبب انتقال جمعی اموال و حقوق مالی است. مورث هرچه دارد به بازماندگان او می رسد تا بدین وسیله دارایی خانواده محفوظ بماند و اموال در اختیار بازماندگان قرار گیرد. پس باید پذیرفت که اصل، انتقال تمام اموال و حقوق مالی مورث است و ترکه شامل تمام اجزای دارایی، اعم از منقول و غیرمنقول، اعیان و منافع و حقوق و دیون و مطالبات است. منتهی این توده ناخالص باید تصفیه گردد تا ترکه ای ناب به دارایی وارثان بپیوندد.
برای احراز ترکیب ترکه، ضرورتی برای رجوع به دادگاه و رعایت آئین دادرسی ویژه نیست. در موارد عادی وارثان و طلبکاران و موصی له می توانند در شرکت قهری ترکه با هم کنار آیند و به اداره عملی یک یا چند تن از وارثان تراضی کنند. با وجود این گاه که بیم نفاق و اختلاف می رود یا غایب یا محجوری در بین وارثان است، این ضرورت احساس می شود که باید ترکیب ترکه بوسیله مقام قضایی احراز گردد. رسیدگی به این درخواست ترافعی نیست و دادگاه نه دعوایی را فصل می کند و نه حق و تکلیفی را اعلام می دارد. اقدام دادگاه چهره ی تامینی دارد و تابع امور حسبی است و در اصطلاح تحریر ترکه نامیده می شود.

تعریف تحریر ترکه :
ماده ۲۰۶ قانون امور حسبی در مقام بیان تحریر ترکه از راه تعیین هدف آن میگوید : « مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است»

افراد صالح جهت درخواست تحریر ترکه : ( مواد ۲۰۶ تا ۲۰۹ قانون امور حسبی )
۱)      هر یک از ورثه متوفی یا نماینده قانونی آنها
۲)     وصی بر اداره اموال متوفی
۳)     امین غایب یا قیم محجوری که غایب یا محجور ، جزء ورثه ی متوفی باشند.

هدف از تحریر ترکه :
هدف تحریر ترکه اندکی گسترده تر از تعیین ترکیب آن است و در جریان آن ترکه ارزیابی هم می شود و زمینه برای قبول یا رد ترکه فراهم می آید. تحریر ترکه سبب می شود که وارثان بینش لازم را در تصمیم گرفتن پیدا نمایند. طلبکاران نیز با تحریر ترکه از چگونگی و اندازه وثیقه طلب خود آگاه می شوند و موصی له نیز تناسب میزان آن را با ارزش کل ترکه در زمان مرگ موصی در می یابد و سهم خود را از توده ی دارایی موصی تا زمان تصفیه آن تمیز می دهد.

موارد الزامی تحریر ترکه :
۱)      هرگاه یک یا چند نفر از ورثه غایب یا محجور باشند و یا وارث معلوم نباشد، که در این صورت امین یا قیم ظرف ده روز از تاریخ انتصاب خود مهلت دارند درخواست تحریر ترکه بنمایند.
۲)     هرگاه برخی از ورثه ترکه را قبول ننمایند.
۳)     در مورد ترکه متوفی خارجی پس از تعیین مدیر ترکه که دادگاه با حضور دادستان، ترکه را تحریر میکند.

با توجه به مورد دوم موارد الزامی بودن تحریر ترکه، لازم است دو اصطلاح «قبول ترکه» و «رد ترکه» و آثار هر یک را بدانیم. در ذیل تفاوت قبول ترکه و رد ترکه و آثار هر یک مورد بررسی قرار می گیرد:
۱)      ورثه متوفی می توانند ترکه را قبول کرده که دیون متوفی را بپردازند و یا ترکه را واگذار و رد کنند که به بستانکاران داده شود و نیز می توانند قبول یا رد خود را منوط به تحریر ترکه نمایند و پس از تحریر ترکه دیون و ترکه را مطابق صورت تحریر قبول یا رد نمایند و یا تصفیه ترکه را از دادگاه بخواهند.( ماده ۲۴۰ قانون امور حسبی)
ورثه می توانند ترکه متوفی را رد کنند و مسئولیتی در قبال پرداخت دیون متوفی را نپذیرند.
۲)      قبول یا رد ترکه در ارتباط با تحریر ترکه ، صور زیر را دارا می باشد :
الف) قبلاً تحریر ترکه انجام شده که در اینصورت ورثه یکماه از تاریخ خاتمه تحریر و ابلاغ به آنها فرصت دارند که قبول یا عدم قبول خود را اطلاع دهند.
ب)  هنوز تحریر ترکه صورت نگرفته که ورثه می توانند که قبول یا رد خود را منوط به تحریر ترکه نمایند.
ج)  قبلاً تحریر ترکه انجام گرفته که و مهلت یکماه از تاریخ خاتمه تحریر و ابلاغ به ورثه خاتمه یافته و ورثه در مهلت مزبور، قبول یا عدم قبول خود را اعلام ننموده اند، در این صورت سکوت ورثه به معنای قبول ترکه فرض می شود.
در صورت رد ترکه ورثه باید رد ترکه را بطور کتبی یا شفاهی اعلام کنند و این موضوع در دفتر دادگاه ثبت می شود. اعلام رد باید منجز باشد. (نه معلق و مشروط)
۳)     اگر ورثه ترکه را قبول کردند باید بر اساس ماده ماده ۲۴۸ قانون امور حسبی دیون متوفی را بپردازند، مگر اینکه ثابت کنند که ترکه کمتر از دیون بوده یا پس از فوت متوفی، ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقیمانده ترکه برای پرداخت دیون، کافی نیست. در این صورت نسبت با زاید ترکه مسئول نخواهند بود، ضمناً تأدیه حقوق واجبه متوفی نیز بر عهده ورثه ای خواهد بود که قبول ترکه کرده اند. (ماده ۲۴۰ و ۲۴۸ قانون امور حسبی)
رد ترکه باید ظرف یک ماه از تاریخ اطلاع وارث از فوت مورث خود یا از تاریخ ابلاغ خاتمه تحریر ترکه صورت گیرد و اگر در این مدت اقدام نکنند این عدم رد در حکم قبول ترکه خواهد بود.( ماده ۲۵۰ قتنون امور حسبی)
۴)      حال اگر بعضی از ورثه ترکه را قبول و بعضی رد کنند آنها که ترکه را قبول کرده اند وظایف موضوع ماده ۲۴۰ و ۲۴۸ قانون امور حسبی را عهده دار خواهند بود.
چنانچه تمام ورثه ترکه را رد نمایند، ماترک میت در حکم اموال بلا وارث خواهد بود که در اینصورت بر اساس مواد ۳۲۷ تا ۳۳۶ قانون امور حسبی اقدام می شود. از جمله تعیین مدیر ترکه به عهده دادگاه خواهد بود، البته چنانچه مدیر ترکه مزبور دیون متوفی را پرداخت کرد و از ترکه چیزی باقی ماند، به ورثه ای که رد ترکه کرده اند تحویل خواهد شد، زیرا رد ترکه به معنای نپذیرفتن مسئولیت پرداخت دیون متوفی می باشد، نه به معنای اعراض از مالکیت بر ترکه ( ماده ۲۵۴ قانون اور حسبی)
۵)     قبول ترکه می تواند صریح باشد مانند نوشتن قبول در سند رسمی یا عادی و می تواند ضمنی باشد مانند دخالت ورثه در ماترک بصورت بیع و امثال آن. اما اقداماتی مانند تعمیرات و جمع آوری اثاث در محل محفوظ یا برداشت محصول کشاورزی توسط ورثه، به مفهوم قبول ورثه نخواهد بود( مواد ۲۵۵، ۲۵۷ و ۲۴۱ قانون امور حسبی )
اگر وارثی قبل از رد ترکه ، فوت شود حق رد به ورثه او منتقل می گردد.

مرجع صالح به رسیدگی :
مطابق با ماده ۱۶۳ قانون امور حسبی « امور راجع به ترکه با دادگاه بخشی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزه آن دادگاه بوده و اگر متوفی در ایران اقامتگاه نداشته با دادگاهی است که آخرین محل سکنای متوفی در حوزه آن دادگاه بوده است » و منطبق با ماده ۱۶۴قانون مذکور « هر‌گاه متوفی در ایران اقامتگاه یا محل سکنی نداشته، دادگاهی صالح است که ترکه در آنجا واقع شده و اگر ترکه در جاهای مختلف باشد، دادگاهی که مال غیر منقول در حوزه آن واقع است صلاحیت خواهد داشت و اگر اموال غیر منقول در حوزه‌های متعدد باشد صلاحیت با دادگاهی است که قبلاً شروع به اقدام کرده » و به شرح ماده ۱۶۵قانون مورد اشاره « هر‌گاه تمام یا قسمتی از اموال متوفی در حوزه دادگاهی غیر از دادگاهی که مطابق مواد فوق صالح است باشد، دادگاهی که اموال در حوزه آن دادگاه است، اقدامات راجع به حفظ اموال متوفی را از قبیل مهر و موم به عمل آورده، رونوشت صورت مجلس عملیات خود را به دادگاهی که مطابق دو ماده فوق برای رسیدگی به امور ترکه صالح است می‌فرستد»

وظایف مرجع صالح در تحریر ترکه :
دادگاه صالح برای رسیدگی به درخواست، طبق ماده ۲۱۰ قانون امور حسبی « وقتی را که کمتر از یک ماه و بیش از سه ماه از تاریخ نشر آگهی نباشد، معین کرده و در یکی از روزنامه های کثیر الانتشار آگهی می دهد که ورثه یا نماینده قانونی آنها، بستانکاران و مدیونین به متوفی و کسان دیگر که حقی بر ترکه متوفی برای خود قائل هستند در ساعت و روز معین در دادگاه برای تحریر ترکه حاضر شوند. علاوه بر آگهی فوق ، برای هریک از ورثه و نماینده های قانونی آنها و وصی و موصی له|، اگر معین و در حوزه دادگاه مقیم باشند، برای حضور احضاریه فرستاده می شود » بطور معمول درخواست کننده تحریر ترکه، وارثان و وصی را در ستون خواندگان با تعیین اقامتگاه آنان می آورد و دادگاه به این خواندگان اخطار می نماید که در جلسه رسیدگی حاضر شوند. با وجود این اگر دادگاه به وجود وارث، وصی یا موصی له دیگری پی ببرد، آنان را فرا می خواند و رسیدگی را محدود به نامبردگان در ستون خواسته نمی نمااید، زیرا رسیدگی ترافعی نیست و دادگاه در امور حسبی به عنوان ناظر و حافظ حقوق ذینفعان است و باید آنان که در دسترس هستند را فرا خواند ولی غیبت اشخاصی که احضار شده اند مانع از تحریر ترکه نیست. (ماده ۲۱۲ قانون امور حسبی)

برای تحریر ترکه صورتی از اجزای گوناگون ترکه برداشته می شود که شامل امور زیر است :
۱)     توصیف اموال منقول با تعیین بهای آن
۲)     تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلاآلات
۳)     مبلغ و نوع نقدینه
۴)     بها و نوع برگ های بهادار
۵)     اسناد با ذکر خصوصیات آنها
۶)     نام رقبات غیر منقول
بر این صورت که حاوی اجزای مثبت دارایی است، مطالبات و بدهی متوفی که به موجب احکام نهایی و اسناد رسمی یا دفاتر و برگ های مربوط به متوفی یا اقرار مدیونین و ورثه مسلم است نیز اضافه می شود. ( ماده ۲۱۴ قانون امور حسبی )

در زمان تحریر ترکه، صورت مجلسی برداشته می شود که مشتمل بر امور زیر می باشد :
۱)       نام و سمت متصدی تحریر ترکه
۲)      نام و مشخصات کسانی که احضار شده اند و کسانی که حاضر شده اند
۳)     محلی که تحریر ترکه در آنجا صورت می گیرد
۴)      اظهارات اشخاص راجع به بدهی یا دارایی و ترکه متوفی
۵)     نام و مشخصات کسی که اسناد و اموال به او داده می شود

یکی از دشواری های تحریر ترکه و صورت برداری از آن هنگام مهر و موم، نزاع وارثان و سایر اشخاص ذینفع درباره مالکیت خود و ترکیب دارایی بجا مانده از متوفی است که جلسه را محل ترافع و صدور حکم نهایی می پندارند و گاه دادرس را نیز در این اشتباه هم داستان خود می سازند، در حالیکه صورت تحریر ترکه نتیجه رسیدگی موقت و بی تشریفات دادرس مامور رسیدگی است و از اعتبار امر قضاوت شده نیز بهره نمی برد و به صورت برداری و تامین وضع موجود و بر مبنای ظاهر شبیه تر است تا به قضاوت و حق گذاری. دادرس باید بر پایه قرائن و ظاهر دلایل و اظهار اشخاص ذینفع و تحقیق از معتمدان در دسترس، نظری را که ترجیح می دهد به طور موقت اعمال نماید و این نظر همانند دستور موقت در دارسی های ترافعی، مانع از رسیدگی به دعوی مالکین به سود یا زیان ترکه نمی شود.(ماده ۷۲۲ قانون امور حسبی) آنچه در این رسیدگی اهمیت دارد سرعت در تامین دارایی خانواده و نظارت بر اداره درست آن در دورانی است که هنوز ترکه به دارایی وارثان نپیوسته است. قانون امور حسبی نیز این گونه اختلاف ها را پیش بینی نکرده است و در ماده ۲۲۳ مقرر می دارد« دادگاه سعی می کند اختلاف آنها به طریق مساعت آمیز مرتفع شود و الا به درخواست یکی از ورثه، کسی را از ورثه یا غیر  آنها برای حفظ ترکه موقتاً معین می نماید.

نکات:
اگر در ضمن ترکه دفاتر بازرگانی باشد جاهای سفید آن با دو خط متقاطع پر می شود و اگر دفاتر مطابق قانون پلمب نشده باشد متصدی تحریر ترکه، صفحات را امضاء می نماید و اگر بین صفحه هایی که نوشته شده جای سفید مانده باشد آنجا دو خط متقاطع کشیده می شود. ( ماده ۲۱۷ قانون امور حسبی )

در مدتی که ترکه تحریر می شود تصرف در ترکه ممنوع است مگر تصرفاتی که برای اداره و حفظ ترکه لازم است. ( ماده ۲۱۸ قانون امور حسبی )

عملیات اجرایی راجع به بدهی متوفی در مدت تحریر ترکه معلق می ماند . ( ماده ۲۱۹ قانون امور حسبی )

مرور زمان نسبت به مطالبات متوفی در مدت تحریر ترکه جاری نمی شود . ( ماده ۲۲۰ قانون امور حسبی )

دعاوی راجع به ترکه یا بدهی متوفی در مدت تحریر ترکه توقیف می شود ولی به درخواست مدعی ممکن است خواسته تامین شود. ( ماده ۲۲۱ قانون امور حسبی )

صورت ترکه و همچنین صورت مجلس تحریر ترکه در دفتر دادگاه بایگانی می شود و اشخاص ذینفع می توانند به آن مراجعه نموده و رونوشت بگیرند. ( ماده ۲۲۲ قانون امور حسبی )

خاتمه تحریر ترکه به ورثه اطلاع داده می شود و هرگاه ورثه یا اقامتگاه آنها معین نباشد، اطلاع مزبور بوسیله آگهی در روزنامه خواهد بود . (ماده ۲۲۴ قانون امور حسبی

 

✅اگر میت در زمان فوت بدهکار باشد، تکلیف وراث چیست؟

۱ـ وقتی فردی از دنیا می‌رود، باید بدهی ‌‌از #ماترک وی (دارایی زمان فوت او‌ که به خاطر فوت از مالکیت وی خارج می‌شود) پرداخت شود. به عبارتی دیگر ترکه متوفی در اثر فوت به ورثه قانونی او منتقل می‌شود و حقوق طلبکاران از این باقیمانده تعلق می‌گیرد.

۲ـ وقتی فرد فوت می‌کند، دیون و بدهی وی چه حال (دینی است که پرداختش مدت ندارد و می‌بایست فور‌ی پرداخت شود) و چه موجل (دینی است که پرداختش مدت دارد)‌ باید فوری پرداخت شوند. به طور مثال هرگاه شخصی به فردی یک میلیون بدهکار باشد که باید یک سال دیگر پرداخت کند، ولی بدهکار دو ماه بعد از دریافت فوت کند، طلبکار می‌تواند بعد از فوت طلب خود را از ترکه متوفی دریافت کند.

۳ـ مطابق قانون، ورثه ملزم نیستند غیر از ترکه چیزی به بستانکاران بدهند و اگر ترکه برای ادای تمام دیون کافی باشد، ترکه مابین تمام بستانکاران به نسبت طلب آنها تقسیم می‌شود، مگر این‌که ورثه ترکه را بدون شرط و به صورت مطلق قبول کرده باشند که در این صورت مسئول خواهند بود.

۴ـ در صورت تعدد وراث رد ترکه توسط هر کدام از آنها ممکن خواهد بود، در این صورت وارثی که ترکه را رد می‌کند، این امر را باید کتبی یا شفاهی در مدت یک ماه از تاریخ اطلاع وارث به فوت مورث به دادگاه اعلام کند، در غیر این صورت این امر در حکم قبول ترکه می‌باشد، اما نکته‌ای که باید بدان توجه کرد، این است که در این مورد هر یک از وراث، مسئول ادای تمام دیون متوفی به نسبت سهم خود خواهند بود و ملزم نیستند چیزی غیر از ترکه به طلبکاران بدهند.

۵ـ‌ قبول ترکه توسط وراث ممکن است همان‌طور که گفته شد مطابق صورت تحریر ترکه (منظور تعیین مقدار #ترکه و دیون متوفی است) صورت بگیرد یا به صورت مطلق، اما ورثه می‌تواند ترکه را واگذار یا رد کند که به بستانکاران متوفی داده شود، در این صورت هرگاه چیزی از ترکه بماند، به وارث متوفی داده می‌شود و نیز ورثه می‌توانند تصفیه ترکه را از دادگاه بخواهند که در این صورت بعد از تسویه باقیمانده ترکه بین وارث تقسیم خواهد شد و اگر ترکه برای بدهی متوفی کافی نبود، از ورثه متوفی چیزی گرفته نمی‌شود.

۶ـ اثر رد ترکه علاوه بر مسئولیت نداشتن نسبت به دیون متوفی، این است که چنین وارثی به علت رد ترکه حق اعتراض به عملیات وارثی که ترکه را قبول کرده است، نخواهد داشت، اما در صورتی که از پس از تسویه ترکه، چیزی از ترکه باقی بماند، می‌تواند سهم‌الارث خود را دریافت کند، چون وی با رد ترکه حق خود در تسویه ترکه را سلب کرده است و این به معنای اعراض از سهم‌الارث نبوده و حق قانونی و قهری آنهاست که سهم‌الارث به آنان داده شود.

۷ـ مطابق قانون مالکیت، ورثه نسبت به ترکه متوفی محقق نمی‌شود، مگر پس از ادای حقوق و دیونی که بر ترکه متوفی تعلق گرفته است. بنابراین معاملات ورثه زمانی صحیح تلقی می‌شود که دیون متوفی تادیه شده باشد، در غیر این صورت آن معاملات صحیح نبوده و طلبکاران می‌توانند آن را برهم بزنند.

۸ـ وقتی شخصی فوت می‌کند، حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق می‌گیرد و باید قبل از تقسیم آن ادا شود، از قرار ذیل می‌باشد:

ـ ابتدا باید هزینه کفن و دفن و دیگر هزینه‌های ضروری از قبیل هزینه حفظ و اداره ترکه از ترکه داده شود. در برداشتن وجه نقد یا فروش قسمتی از ترکه که برای هزینه کفن و دفن متوفی لازم است، اجازه تمام ورثه و اشخاص ذی‌نفع در ترکه لازم نیست.

ـ دیون و واجبات مالی متوفی (طلب طلبکار یا طلبکاران باید پرداخت شود)

ـ وصایای میت تا ثلث ترکه بدون اجازه ورثه و زیاده بر ثلث با اجازه آنها، بنابراین زمانی نوبت به اجرای وصیت می‌رسد که دو مورد اول انجام شده باشد.

۹ـ در صورت عدم رعایت ترتیب فوق و تقسیم ترکه قبل از ادای دیون توسط وراث، باید بگوییم که، وجود دین ادا نشده در ترکه باعث بطلان تقسیم نمی‌شود و مسئولیت وارث جانشین مورث خود می‌شود. به عبارتی دیگر طلبکار می‌بایستی به هر یک از وراث به نسبت سهم او رجوع کند.

۱۰ـ در هنگام تقسیم، دیونی که دارای حق تقدم می‌باشند، زودتر پرداخت می‌شوند. بنابراین بستانکاران زیر هر یک به ترتیب ذیل حق تقدم بر دیگران دارند:

 

طبقه اول

ـ حقوق خدمه خانه برای مدت سال آخر قبل از فوت.

ـ حقوق خدمتگزاران محل کار متوفی برای مدت شش ماه قبل از فوت.

ـ دستمزد کارگران روزمزد یا هفتگی، برای مدت سه ماه قبل از فوت

طبقه دوم

ـ طلب اشخاصی که متوفی ولی یا قیم آنها بوده است، مشروط به این‌که موت در دوره قیمومت یا ولایت و یا در ظرف یک سال بعد از آن واقع شده باشد.

طبقه سوم

ـ طلب پزشک یا دارو فروش

طبقه چهارم

ـ نفقه زن

ـ مهریه زن

طبقه پنجم

ـ دیگر بدهکاران

این مطلب را به اشتراک بگذارید : تلگرام فیسبوک گوگل+ تویتر لینکداین

فارسی سازی افزونه توسط پوسته وردپرس

هنوز هیچ دیدگاهی وجود ندارد